Automatyzacja produkcji w MŚP nie musi zaczynać się od maszyn ani robotów. W małej firmie produkcyjnej najwięcej czasu da się odzyskać tam, gdzie informacje są przepisywane ręcznie: od zamówienia klienta, przez zlecenie i magazyn, aż po fakturę.

Typowy dzień wygląda tak: zamówienie przychodzi mailem, ktoś przepisuje je na kartkę, stan materiałów jest w Excelu, a faktura powstaje w innym programie, z tych samych danych wpisanych po raz trzeci. Każde przepisanie to czas i szansa na pomyłkę.

Ten tekst dotyczy obiegu informacji: zamówień, zleceń, magazynu, raportów i dokumentów. Nie omawiamy sterowania maszynami, sterowników ani linii produkcyjnych. Jeśli szukasz ogólnego ujęcia dla całej firmy, zobacz wpis od czego zacząć automatyzację w firmie MŚP. Tu skupiamy się na firmie, która coś wytwarza.

Co znaczy automatyzacja produkcji w małej firmie

W praktyce znaczy to tyle, że dane wpisujesz raz, a dalej same trafiają tam, gdzie są potrzebne. Program pilnuje, żeby zamówienie stało się zleceniem, zlecenie zmieniło stan magazynu, a gotowe zamówienie trafiło do faktury. Człowiek zostaje przy decyzjach i wyjątkach.

Automatyzacja maszyn a automatyzacja informacji

Automatyzacja maszyn to sterowniki, czujniki i roboty przy linii. To osobna dziedzina, z własnymi specjalistami i własnym budżetem. Automatyzacja informacji dotyczy tego, co dzieje się wokół maszyn: kto zamówił, ile, na kiedy, z czego to wykonać i komu wystawić dokument.

W małej firmie często da się tu znaleźć sporo prostych, powtarzalnych czynności, które można usunąć bez dotykania parku maszynowego.

Gdzie w MŚP naprawdę ucieka czas

Każda firma jest inna, więc zamiast zgadywać, przez tydzień zapisuj, ile razy ta sama informacja jest wpisywana ręcznie. Najczęstsze miejsca do sprawdzenia:

  • przepisywanie zamówień z maila lub rozmowy telefonicznej do arkusza,
  • pytanie „na jakim etapie jest to zlecenie?” zadawane ludziom na hali,
  • ręczne poprawianie stanów materiałów w Excelu,
  • składanie raportu dla właściciela z kilku plików,
  • wystawianie faktur na podstawie notatek i kartek.

Jeśli w którymś punkcie rozpoznajesz swoją firmę, masz kandydata do automatyzacji.

Pięć procesów informacyjnych do automatyzacji

Poniższa lista idzie drogą zamówienia, od klienta do faktury. Nie musisz zmieniać wszystkiego naraz; wystarczy zacząć od jednego miejsca.

Przyjmowanie zamówień

Zamówienia przychodzą mailem, telefonem, przez formularz albo w plikach od stałych klientów. Automatyzacja polega na tym, by trafiały w jedno miejsce i w ustalonym układzie: klient, produkt, ilość, termin. Może to być formularz na stronie albo panel dla stałych odbiorców.

Zamówienie nie wymaga wtedy przepisywania, a sprawy nietypowe, na przykład brak terminu albo produkt spoza oferty, trafiają do człowieka.

Zlecenia produkcyjne i ich status

Z zatwierdzonego zamówienia można automatycznie utworzyć zlecenie z listą materiałów i terminem. Pracownik na hali oznacza etapy, na przykład „przyjęte”, „w toku”, „gotowe”, a biuro widzi status bez chodzenia i pytania. Na pytanie klienta „kiedy będzie?” odpowiadasz wtedy z danych, nie z pamięci.

Magazyn i stany materiałów

Gdy zlecenie zużywa materiały, stan magazynu może zmniejszać się samoczynnie. Program może też ostrzec, że zapasu danego materiału zostało mało, zanim zabraknie go w środku zlecenia.

Jest jeden warunek: dane wyjściowe muszą być rzetelne, czyli dostawy ktoś musi przyjmować w systemie. Automat nie naprawi nieprowadzonego magazynu, ale ułatwi jego prowadzenie.

Wiele firm zaczyna od Excela. Jeśli zastanawiasz się, jak zautomatyzować Excela, kierunek jest zwykle taki: dane trzymane w formularzu i wspólnej bazie, a arkusz jako podgląd, nie jedyne źródło prawdy.

Raporty dla właściciela

Zestawienie sprzedaży, zleceń w realizacji i opóźnień nie musi powstawać w piątek wieczorem z trzech plików. Gdy dane są w jednym miejscu, raport może tworzyć się sam i przychodzić mailem w ustalonym dniu.

Wybierz kilka liczb, na podstawie których naprawdę podejmujesz decyzje. Na przykład: zlecenia po terminie, stan najważniejszych materiałów, zamówienia gotowe, ale jeszcze nierozliczone.

Fakturowanie i dokumenty

Faktura powinna powstawać z danych zamówienia, a nie z ponownego wpisywania. Dotyczy to zarówno automatyzacji wystawiania faktur, jak i dokumentów towarzyszących, na przykład potwierdzeń zamówień czy dokumentów wydania.

Zwykle da się połączyć system zamówień i zleceń z programem, w którym już fakturujesz, po sprawdzeniu, jakie możliwości wymiany danych ma ten program. Jeśli używasz Subiekta, przeczytaj wpis e-faktury i KSeF w Subiekcie. Przepisów o fakturach elektronicznych nie omawiamy tutaj; sprawdź je w aktualnych, oficjalnych źródłach.

Sztuczna inteligencja w firmie produkcyjnej to osobny temat, którego tu nie rozwijamy.

Jak zacząć automatyzację produkcji w MŚP krok po kroku

Najlepiej zacząć od małego, mierzalnego kroku. Duże wdrożenie „wszystkiego” zwykle kończy się tym, że nikt go nie używa.

Spisz proces tak, jak działa dziś

Weź jedno prawdziwe zamówienie i prześledź jego drogę: kto je przyjął, w jakim narzędziu, ile razy dane były przepisywane, kto pytał o status. Nie spisuj ideału, tylko rzeczywistość. Często wychodzi, że część kroków jest zbędna, i to wystarczy usunąć, zanim cokolwiek zautomatyzujesz.

Wybierz jeden proces z największą liczbą ręcznych powtórzeń

Kandydat powinien spełniać kilka warunków:

  1. powtarza się codziennie lub kilka razy w tygodniu,
  2. angażuje więcej niż jedną osobę,
  3. pomyłki w nim kosztują czas lub pieniądze,
  4. zasady są jasne i da się je opisać zdaniami „jeśli… to…”.

Najczęściej będzie to przyjmowanie zamówień albo fakturowanie, ale u Ciebie może być inaczej.

Połącz istniejące programy zamiast wymieniać wszystko

Zwykle nie trzeba wyrzucać programu do faktur ani magazynu. Często da się przesyłać dane między nim, arkuszem i nowym systemem zamówień. To właśnie zakres, w którym pomagają automatyzacje procesów w firmie. Nie ma gwarancji, że będzie to możliwe w każdym przypadku, bo zależy od programu. Dlatego przed decyzją warto sprawdzić, jak dany program pozwala wymieniać dane.

Zmierz efekt na własnych danych

Zanim cokolwiek zmienisz, zanotuj, ile trwa droga od wpłynięcia zamówienia do zlecenia i ile pomyłek zdarza się w miesiącu. Przyjmijmy na przykład, że przepisanie jednego zamówienia zajmuje 10 minut, a dziennie jest ich 12. Daje to 2 godziny dziennie. To tylko przykład rachunku, w którym podstawiasz własne liczby.

Po miesiącu od zmiany zmierz to samo ponownie. Dopiero wtedy wiesz, co faktycznie się poprawiło, i możesz zdecydować o kolejnym kroku.

Włącz do rozmowy osoby, które na co dzień pracują na tych danych: kogoś z biura, kogoś z hali, osobę od magazynu. To one wiedzą, dlaczego dziś robi się to tak, a nie inaczej, i szybko wskażą kroki, które wyglądają dobrze tylko na schemacie. Rozwiązanie, które nie pasuje do ich codziennej pracy, wróci do kartki i Excela, niezależnie od tego, jak sprytnie zostało zbudowane.

Gotowe narzędzia czy oprogramowanie na zamówienie

Nie ma jednej dobrej odpowiedzi. Zależy od tego, jak bardzo Twój proces odbiega od typowego i czy gotowe narzędzie da się do niego dopasować bez obejść.

Kiedy wystarczy konfiguracja i integracja

  • proces jest typowy, a program ma potrzebne funkcje,
  • brakuje głównie połączenia między dwoma programami,
  • zakres jest mały, na przykład jedna kategoria dokumentów,
  • nie potrzebujesz własnego wyglądu ani specyficznych reguł.

W takich sytuacjach samo połączenie istniejących elementów bywa najprostszą drogą.

Kiedy lepsze jest rozwiązanie dedykowane

Rozwiązanie pisane pod firmę ma sens, gdy Twoje reguły są nietypowe: własny sposób wyceny, specyficzne etapy zlecenia, odbiorcy z różnymi zasadami. Wtedy gotowe programy wymuszają obejścia, a obejścia znów kończą się Excelem. W takim przypadku warto rozważyć oprogramowanie na zamówienie, zaczynając od jednej, niewielkiej funkcji, a nie od systemu do wszystkiego.

Niezależnie od wyboru pamiętaj o ochronie danych. W zamówieniach są dane klientów, w tym czasem osobowe, więc ustal, kto ma dostęp do systemu, i zadbaj o kopię zapasową. To ogólna uwaga, a nie porada prawna.

Najczęstsze pytania

Czy automatyzacja produkcji jest dla małej firmy?

Tak, jeśli rozumiesz ją jako automatyzację obiegu informacji: zamówień, zleceń, magazynu i dokumentów. Nie wymaga to zmian w maszynach. Zacząć można od jednego procesu, który dziś jest ręczny.

Od którego procesu zacząć?

Od tego, w którym te same dane są wpisywane najwięcej razy, a pomyłki najbardziej kosztują. Często będzie to przyjmowanie zamówień albo fakturowanie, ale najpierw sprawdź to na własnym procesie.

Czy trzeba wymieniać obecny program do faktur i magazynu?

Nie zawsze. Często da się połączyć istniejące programy z nowym elementem, ale zależy to od możliwości konkretnego programu, które trzeba sprawdzić przed decyzją.

Czy automatyzacja zastąpi pracowników?

Ten tekst opisuje automatyzację powtarzalnych czynności, takich jak przepisywanie i wyszukiwanie danych. Ludzie nadal podejmują decyzje, obsługują wyjątki i wykonują pracę produkcyjną. Dzięki temu mogą mieć więcej czasu na to, czego program nie zrobi.

Co z bezpieczeństwem danych i kopią zapasową?

Dane z zamówień powinny mieć ograniczony dostęp, a system regularną kopię zapasową, którą da się odtworzyć. Więcej o kopiach znajdziesz w artykule Backup, który naprawdę działa.

Chcesz sprawdzić, co w Twojej firmie da się zautomatyzować? Opisz nam proces, który zabiera Ci najwięcej czasu, w krótkim formularzu.